۱- چه بیماری هایی واگیردار نامیده می‌شوند؟
پاسخ: بیماری هایی که می‌توانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند بیماری های واگیردار نامیده می‌شوند

۲- عامل ایجاد بیماری های واگیر دار جانداری به نام …میکروب… است

۳- بیماری ها به چند دسته تقسیم می‌شوند؟
پاسخ: دو دسته، واگیر دار و غیر واگیر دار

۴- میکروب چیست؟
پاسخ: عوامل بیماری زا که با میکروسکوپ قابل دیدن هستند

۵- به چه جاندارانی ناقل می‌گویند مثال بزنید؟
پاسخ: بعضی از میکروب ها در بدن جانوران زندگی می‌کنند به این جانوران ناقل بیماری می‌گویند مانند نوعی پشه ناقل بیماری مالاریا و سگ ناقل بیماری هاری است

۶- جانوران زیر ناقل چه بیماری هستند؟
سگ: هاری
پشه‌ی مالاریا: مالاریا
موش: طاعون

۷- دو سد دفاعی بدن را نام ببرید؟
پاسخ: سد اول: پوست ، مخاط دهان وبینی، اسید معده ،
سد دوم: گلبول های سفید

۸- گلبول های بیگانه خوار چگونه عمل می‌کنند؟
پاسخ: به میکروب ها حمله می‌کنند و آن ها را می‌خورد

۹- گلبول های سفید چگونه از بدن ما دفاع می‌کنند؟
پاسخ: بعضی از گلبول های سفید موادی به نام پادتن ترشح می‌کنند پادتن ها میکروب ها را غیرفعال می‌کنند و گلبول های سفید بیگانه خوار این میکروب های غیرفعال را راحت تر می‌خورند

۱۰.میکروب هایی که از سد دفاعی بدن عبور می‌کنند در کجای بدن ساکن می‌شوند؟ مثال بزنید؟
پاسخ: در جاهای متفاوت بدن ساکن می‌شوند مثلاً میکروب سل در شش ها قرار می‌گیرد و گلودرد چرکی در گلو قرار می‌گیرد

۱۱- آیا همه‌ی باکتری ها مضر هستند؟ توضیح دهید؟
پاسخ: خیر- در روده‌ی ما باکتری هایی وجود دارد که ویتامین تولید می‌کنند بعضی باکتری ها که در پوست ما زندگی می‌کنند، باکتری های زیان آور را از بین می‌برند همچنین در بعضی از جاها فاضلاب را با باکتری های خاصی تصفیه و بی ضرر می‌کنند

۱۲- میکروب سل در کجای بدن قرار می‌گیرد و سبب چه چیزی می‌شود؟
پاسخ: در شش ها قرار می‌گیرد و سبب تخریب شش ها می‌شود

۱۳- میکروب گلو درد چرکی در کجای بدن قرار می‌گیرد و سبب چه چیزی می‌شود؟
پاسخ: در گلو قرار می‌گیرد و سمی ترشح می‌کند که با جریان خون به قلب می‌رود و به آن آسیب می‌رساند

۱۴- چند نشانه و علامت بیماری را نام ببرید؟
پاسخ: درد ماهیچه ها، سوزش هنگام دفع ادرار، تب، کم اشتهایی، بوی بد دهان، سرگیجه و……

۱۵- چرا آنتی بیوتیک را باید به همان تعداد و در همان ساعت هایی که دکتر گفته است مصرف کرد؟
پاسخ: زیرا اگر به موقع مصرف نشود به میکروب ها فرصت داده می‌شود تا خود را در برابر آنتی بیوتیک مقاوم کنند و درنتیجه دارو نتواند آن ها را از بین ببرد

۱۶- هرچه بدن …مقاوم تر… باشد میکروب ها را سریع تر از بین می‌برد

۱۷- انجام چه کارهایی سبب افزایش مقاومت بدن می‌شود؟
پاسخ: ورزش کردن و خوردن غذاهای کافی و متنوع، دوری از خوردن غذاهای سرخ کردنی و فست فود

۱۸- واکسن ها چگونه بدن را در مقابل بیماری مقاوم می‌کنند؟
پاسخ: وقتی واکسن وارد بدن می‌شود گویچه های سفید علیه آن پادتن می‌سازند هر بیماری، واکسن مخصوص به خود را دارد بعضی واکسن ها فرد را برای همه‌ی عمر نسبت به آن بیماری مقاوم می‌کنند؛ اما برای مقاومت در برابر بعضی بیماری ها باید در چند نوبت واکسن دریافت کرد

۱۹- تفاوت سرما خوردگی با آنفلوانزا در چیست؟
پاسخ: ویروس سرما خوردگی در یاخته های بینی قرار می‌گیرد در حالی که ویروس آنفلوانزا در یاخته های شش ساکن می‌شود آنفلوانزا معمولاً همراه با تب، بدن درد و سرفه است

۲۰- بیماری های غیر واگیردار چیست؟
پاسخ: بیماری های غیر واگیردار در اثر میکروب ها به وجود نمی آیند بلکه به سبب اختلال در کار دستگاه های بدن ایجاد می‌شوند

۲۱- با ذکر مثال توضیح دهید چگونه نوع تغذیه در ایجاد بعضی از بیماری های غیر واگیر دار نقش دارد؟
پاسخ: مثلاً درصورتی که به اندازه‌ی کافی غذاهای کلسیم دار مصرف نکنیم ممکن است استخوان ها نرم بمانند وبا کمترین ضربه بشکنند

۲۲- چه افرادی بیشتر در معرض خطر بیماری فشار خون قرار می‌گیرند؟
پاسخ: افرادی که غذاهای پرنمک و سرخ شده با روغن فراوان می‌خورند

۲۳- افرادی که غذاهای پرنمک و سرخ شده با روغن فراوان می‌خورند در معرض خطر بیماری…. فشار خون… قرار دارند

۲۴- چگونه می‌توانیم دندان های سالمی داشته باشیم؟
پاسخ: مسواک زدن، نشکستن چیزهای سخت با دندان، خوردن غذاهای کلسیم دار و پروتئین دار

۲۵- انجام چه کارهایی می‌تواند از آسیب رسیدن به ستون مهره ها جلوگیری کند؟
پاسخ: درست نشستن، درست راه رفتن و انجام دادن نرمش های مناسب از آسیب رسیدن به ستون مهره ها جلوگیری می‌کند

۲۶- ورزش کردن سبب چه چیزی می‌شود؟
پاسخ: سبب تقویت ماهیچه ها و قلب و احساس نشاط در بدن می‌شود

۲۷.عواملی را ذکر کنید که سلامت کودکان ونوجوانان را تهدید می‌کند؟
پاسخ: بی دقتی در عبور از خیابان وبی توجهی به علائم رانندگی، بازی ها و شوخی های خطرناک و آتش بازی

درس سیزدهم ::سالم بمانیم

۱- بیماری چیست؟
پاسخ: به هر مشکلی که در نظم طبیعی بدن و سلامت اعضا بدن اختلال ایجاد کند بیماری گفته می‌شود .

۲- بیماری ها به چند دسته تقسیم می‌شوند؟
پاسخ: بیماری های واگیردار و غیر واگیردار

۳- بیماری های واگیردار را تعریف کنید.
پاسخ: بیماری هایی که می‌توانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند، بیماری های واگیردار نامیده می‌شوند.

۴- بیماری های غیر واگیردار را تعریف کنید؟
پاسخ: بیماری هایی هستند که از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود.

۵- میکروب چیست؟
پاسخ: عامل ایجاد بیماری های واگیردار جاندارانی به نام میکروب هستند و فقط با میکروسکوپ دیده می‌شوند .

۶- سه بیماری واگیردار نام ببرید؟
پاسخ: آنفلوانزا – سل – سرما خوردگی

۷- میکروب سرماخوردگی از چه راهی وارد بدن ما می‌شود؟
پاسخ: از راه دهان، بینی ، چشم، دست دادن و روبوسی کردن

۸- ناقل چیست؟
پاسخ: جانورانی که میکروب ها در بدن آن‌ها زندگی می‌کنند و می‌توانند یک بیماری را به سایر موجودات انتقال دهند، ناقل بیماری میگویند

۹- جانورانِ ناقل ، چه جانورانی هستند؟
پاسخ: جانورانی هستند که یک بیماری را انتقال می‌دهند. و میکروب ها در بدن این جانوران زندگی می‌کنند. مانند موش که ناقل بیماری طاعون و سگ ناقل بیماری هاری است. پشه آنوفل هم ناقل بیماری مالاریا هست.

۱۰- بدن در برابر میکروب ها چند سد دفاعی دارد توضیح دهید؟
پاسخ: دو سد دفاعی
سد اول: پوست بدن و مخاط بینی و بزاق دهان است،
سد دوم: گلبول های سفید خون

۱۱- پوست بدن چگونه از ورود میکروب ها به بدن جلوگیری می‌کند؟
پاسخ: پوست بدن از ورود میکروب ها جلوگیری می‌کند اما اگر زخم یا خراشی در پوست ایجاد شود از آن راه میکروب وارد بدن شود. و در صورت زخم شدن باید محل زخم را ضد عفونی کنیم وبا گاز استریل و باند روی آن را بپوشانیم و اگر زخم عمیق بود باید به پزشک مراجعه کنیم و اگر واکسن نزده ایم سریعا اقدام کنیم.

۱۲- گلبول های سفید چگونه با میکروب ها مبارزه می‌کنند؟ 
گلبول ها از دو راه با میکروب ها مبارزه می‌کنند: بیگانه خواری و ترشح پادتن

۱۳- گلبول های سفید چگونه از طریق بیگانه خواری با میکروب ها مبارزه می‌کنند؟ 
پاسخ: بعضی گلبول های سفیدبه میکروب هاحمله می‌کنندوآنها رامی خورند .به این گلبول های سفید بیگانه خوار نیز می‌گویند.

۱۴- گلبول های سفید چگونه به‌وسیله ترشح پادتن با میکروب ها مبارزه می‌کنند؟
پاسخ: بعضی گلبول های سفید موادی به نام پادتن ترشح می‌کنند. پادتن میکروب ها را غیرفعال می‌کند؛ گلبول های سفید بیگانه خوار این میکروب های غیرفعال را راحت تر می‌خورند.

۱۵- اگر گلبول های سفید نتوانند میکروب ها را شکست دهند چه اتفاقی می‌افتد؟
پاسخ: میکروب ها در قسمت های مختلف بدن ما ساکن می‌شوند و سبب بیماری می‌شوند .

۱۶- تفاوت سرماخوردگی و آنفولانزا چیست؟
پاسخ: ویروس سرماخوردگی در سلول های مخاط بینی قرار می‌گیرد ولی ویروس آنفولانزا در سلول های شش قرار می‌گیرد.

۱۷- میکروب گلو درد چرکی چگونه به بدن آسیب می‌رساند؟
پاسخ: در گلو قرار می‌گیرد و سمی‌ ترشح می‌کند که با جریان خون به قلب می‌رود و به آن آسیب می‌رساند

۱۸- کدام میکروب با ترشح سم باعث بیماری می‌شوند؟
پاسخ: میکروب گلو درد چرکی در گلو قرار می‌گیرد و سمی‌ ترشح می‌کند که با جریان خون به قلب می‌رود و به آن آسیب می‌رساند.

۱۹- میکروب سل چگونه به بدن آسیب می‌رساند؟
پاسخ: میکروب سل در شُش ها قرار می‌گیرد و سبب تخریب شش ها می‌شود.

۲۰- نشانه های بیماری چیست؟
پاسخ: بیماری ها، نشانه ها و علامت هایی دارند مانند درد ماهیچه ها تب و لَرز، استخوان درد، سرگیجه ، حالت تهوع، رنگ پریدگی، که با وجود این علائم خیلی زود باید به پزشک متخصص مراجعه کرد

۲۱- اگر پزشک برای بهبود بیماری شما آنتی بیوتیک تجویز کرده است چکار باید بکنید؟
پاسخ: آنتی بیوتیک را درهمان  تعداد و ساعت هایی که دکتر گفته است باید بخوریم. در غیر اینصورت باکتری ها در برابر آنتی بیوتیک مقاوم می‌شوند و دارو نمی تواند آن ها را از بین ببرد.

۲۲- آیا باکتری های مفید هم وجود دارند؟ توضیح دهید.
پاسخ:  میلیون ها باکتری که روی پوست بدن ما زندگی می‌کنند می‌توانند سیستم ایمنی را تقویت کرده و از بدن در برابر عفونت های مختلف محافظت نمایند.

۲۳- چه زمانی میکروب ها سریع تر از بین می‌روند؟
پاسخ: هر چه بدن مقاوم تر باشد میکروب ها را سریع تر از بین می‌برد.

۲۴- چه عواملی مقاومت بدن را در برابر میکروب ها افزایش می‌دهد؟
پاسخ: ورزش کردن، خوردن غذای کافی و متنوع

۲۵- میکروب ها در کدام قسمت های بدن ساکن می‌شوند؟
پاسخ: میکروب هایی که از سد دفاعی بدن عبور می‌کنند در قسمت های مختلف بدن ساکن می‌شوند

۲۶- واکسن چیست؟
پاسخ: میکروبِ ضعیف شده و کشته شده بعضی از بیماری ها است و وقتی که واکسن وارد بدن میشود گویچه های سفید علیه آن پادتن میسازند.

۲۷- وقتی واکسن وارد بدن می‌شودچه اتفاقی می‌افتد؟
پاسخ: وقتی واکسن وارد بدن می‌شود، گلبول های سفید علیه آن پادتن می‌سازند. هر بیماری واکسن مخصوص به خود را دارد. بعضی واکسن ها فرد را برای همه‌ی عمر نسبت به آن بیماری مقاوم می‌کنند، اما برای مقاومت در برابر بعضی بیماری ها باید در چند نوبت واکسن دریافت کرد.

۲۸- تفاوت سرماخوردگی با آنفلوآنزا را بنویسید.
پاسخ: سرماخوردگی با آنفلوآنزا فرق می‌کند. ویروس سرماخوردگی در سلول های بینی قرار می‌گیرد، درحالی که ویروس آنفلوآنزا در سلول های شُش ها ساکن می‌شود. آنفلوآنزا معمولاً همراه با تب، بدن درد و سرفه است

۲۹-فایده‌ی ورزش کردن و خوردن غذای کافی چیست ؟
پاسخ: مقاومت بدن را در برابر میکروب‌ ها افزایش می‌دهند.

۳۰- بیماری های غیر واگیر چگونه به وجود می‌آیند؟
پاسخ: بیماری هایی که عامل آن میکروب ها نیستند. این بیماری ها به سبب اختلال در کار دستگاه های بدن ایجاد می‌شوند. نوع تغذیه در ایجاد بعضی از بیماری های غیر واگیر نقش دارد. مثلاً در صورتی که به اندازه‌‌ی لازم غذاهای کلسیم دار مصرف نکنیم، ممکن است استخوان هایمان نرم بمانند و با کم ترین ضربه شکسته شوند. یا افرادی که غذاهای پر نمک و سرخ شده با روغن فراوان می‌خورند در معرض خطر بیماری فشار خون قرار دارند

۳۱- نام سه بیماری را که عامل آن باکتری است ، نام ببرید.
پاسخ: سل ، دیفتری ، گلودرد چرکی

۳۲- چهار بیماری ویروسی نام ببرید.
پاسخ:  آنفولانزا ، هپاتیت ، ایدز ، سرخک

درس دوازدهم:: جنگل برای کیست؟

۱- زنجیره‌ی غذایی چیست؟
پاسخ: به رابطه‌ی غذایی یک تولید کننده و چندمصرف کننده زنجیره‌ی غذایی گفته می شود.

۲- شبکه‌ی غذایی چیست؟
پاسخ: به ارتباط بین چند زنجیره‌ی غذایی که با هم ارتباط دارند شبکه غذا می گویند

۳- قارچ ها چگونه جاندارانی هستند؟
پاسخ: قارچ ها گروهی از جانداران اند که بقایای موجودات زنده را تجزیه می کنند و سبب می شوند که مواد تشکیل دهنده‌ی آن ها دوباره به طبیعت برگردد. مثلاً کار قارچ هایی که روی بقایای گیاهان و جانوران در جنگل رشد می کنند، تجزیه‌ی این بقایا و کمک به تشکیل و بهبود و تقویت خاک است

۴- کار قارچ هایی که روی بقایای گیاهان و جانوران در جنگل رشد می کنند چیست؟
پاسخ: تجزیه‌ی بقایای موجودات زنده و کمک به تشکیل، بهبود و تقویت خاک است

۵- رابطه‌ی بین مورچه و شته را توضیح دهید؟
پاسخ: در این رابطه‌ی همیاری، شته ها شهد شیرین گیاه را می مکند و مورچه ها، شته ها را با خود به لانه شان می برند تا ماده‌ی شیرینی را که شته ها دفع می کنند را بخورند شته ها نیز در لانه های مورچه ها از شکارچی ها در امان می مانند

۶- رابطه ای را مثال بزنید که درآن هر دو جاندار سود می برند؟
پاسخ: رابطه‌ی بین مورچه و شته

۷- رابطه ای را مثال بزنید که درآن یک جاندار سود می برد و جاندار دیگر نه سود می برد و نه زیان؟
پاسخ: رابطه‌ی بین کرکس و شیرها

۸- برای رابطه ای که در آن یک جاندار سود می برد و دیگری زیان می کند مثالی بزنید؟
پاسخ: رابطه‌ی بین اسب و مگس

۹.چه عواملی سبب از بین رفتن همه‌ی افراد یک نوع جانور یا گیاه می شود؟
پاسخ: وقتی زیستگاه جانداران تغییر می کند بعضی از آن ها نمی توانند خود را با اوضاع جدید سازگار کنند و به تدریج کم می شوند و حتی ممکن است سرانجام همه‌ی آن ها از بین بروند

۱۰- علت از بین رفتن شیر ایرانی چیست؟
پاسخ: به دلایلی مانند شکار شدن به دست انسان و از دست دادن زیستگاهش

۱۱- منظور از درختان بومی چیست؟
پاسخ: به درختانی که به طور طبیعی در هر منطقه رشد می کنند درختان بومی می گویند

۱۲.چرا تنوع گیاهی در جنگل های کاج کم است؟
پاسخ: زیرا درخت کاج موادی از ریشه‌ی خود در خاک ترشح می کند که مانع رشد بسیاری از انواع گیاهان می شود به همین علت تنوع گیاهان در جنگل های کاج کم است

۱۳- زندگی همسفرگی چیست؟
پاسخ: در زندگی همسفرگی یک موجود سود می برد ودیگری نه سود می برد و نه زیان مانند ماهی بادکش دار و کوسه ماهی

۱۴- زندگی همیاری چیست؟
پاسخ: در این نوع زندگی هر دو موجود سود می برند مانند شته و مورچه

۱۵- زندگی رقابتی چیست؟
پاسخ: در این نوع زندگی رقابت وجود دارد مثلا گیاهان قد بلند بیشتر از نور خورشید استفاده می کنند .

۱۶- زندگی انگلی چیست؟
پاسخ: در زندگی انگلی موجود انگل از میزبان مانند منبع تغذیه عمل می کند مانند کرم کدو یا زالو و شپش

۱۷- زندگی شکار و شکارچی چیست؟
پاسخ: در این زندگی موجودی موجود دیگر را شکار می کند و می خورد مانند گنجشک و عقاب

۱- برگ ماده‌ی سبزی به نام …سبزینه (کلروفیل)… دارد

۲- چگونگی غذا سازی گیاهان را توضیح دهید ؟
پاسخ: کلروفیل موجود در برگ گیاهان، نور خورشید را جذب می کند، روزنه های برگ کربن دی اکسید را از هوا می گیرند، ریشه ها نیز آب و مواد محلول درآن را از خاک می گیرند و به وسیله ی آوند ها به برگ می رسانند

۳- فتوسنتز چیست؟
پاسخ: غذا سازی گیاهان با استفاده از نور خورشید، فتوسنتز نام دارد

۴- در فتوسنتز، فتو یعنی …نور… و سنتز یعنی …ساختن… است

۵- برگ گیاهان، انرژی نور خورشید را در مواد غذایی ساخته شده به چه شکلی ذخیره می کنند؟
پاسخ: نشاسته

۶- چرا گیاهان را تولید کننده می نامند؟
پاسخ: زیرا همه ی موجودات زنده از غذایی که گیاهان می سازند تغذیه می کنند گیاهان خود نیز از این غذا استفاده می کنند به همین علت گیاهان را تولید کننده می نامند

۷- محل اصلی غذا سازی گیاه کجاست؟
پاسخ: برگ

۸- ساقه ی سبز رنگ گیاهان مانند … ساقه ی لوبیا… که کلروفیل دارند نیز غذا سازی می کنند

۹- چرا برخی از گیاهان به صورت شکارچی هستند؟
پاسخ: زیرا بعضی از گیاهان همه ی مواد مورد نیاز خود را نمی توانند بسازند به همین دلیل بعضی از برگ های این گیاهان به شکل تله درآمده است که می تواند حشرات و حتی جانوران کوچک را شکار کند این گیاهان مواد بدن شکار خود را مصرف می کنند

۱۰- برای هر یک از موارد زیر دو مثال بزنید
پاسخ: دانه ی نشاسته دار: گندم، ذرت، جو
دانه ی روغن دار: آفتابگردان ، ذرت
ساقه ی نشاسته دار: سیب زمینی
میوه ی نشاسته دار: موز، خربزه، انبه
میوه ی روغن دار: نارگیل، زیتون

۱۱- در فتوسنتز چه چیزهایی تولید می شود؟
پاسخ: غذا، اکسیژن

۱۲- تفاوت عمل فتوسنتز و تنفس (سوختن) را بیان کنید؟
پاسخ: در عمل فتوسنتز کربن دی‌اکسید مصرف شده و اکسیژن تولید می شود. ولی در تنفس اکسیژن ، مورد استفاده قرار می گیرد و کربن دی‌‌اکسید تولید می شود

۱۳- با طراحی یک آزمایش وجود نشاسته را نشان دهید؟
پاسخ: برگی را در یک بِشر کوچک می گذاریم و آن قدر روی آن الکل می‌ریزیم تا روی آن را بپوشاند حال این بِشر را در یک بِشر بزرگتر می گذاریم که تا نیمه از آب پر شده است این بِشر را آن قدر حرارت می دهیم که تمام رنگ سبز از برگ خارج شود. برگ را از بشر خارج می کنیم و آن را با آب می شوییم و در یک بشقاب می گذاریم و محلول یُد بر روی آن میریزیم- مشاهده میکنیم که به رنگ آبی تیره در می آید. که نشان دهنده‌ی وجود نشاسته است.

۱۴.گیاهان چگونه به کم کردن آلودگی هوا کمک می کند؟
پاسخ: گیاهان با جذب کربن دی اکسید و تولید اکسیژن به پاکیزه کردن هوا و کم کردن آلودگی آن کمک می کنند

درس یازدهم :: شگفتی های برگ

۱- کدام اندام سبب رشد گیاه می‌شوند؟
پاسخ: ریشه، ساقه و برگ

۲- کلروفیل چیست؟
پاسخ: سبزینه یاکلروفیل ماده ی سبز برگ است که انرژی نور خورشید را جذب می کند .

۳- گیاهان چگونه غذا می سازند؟
پاسخ: با استفاده از نور خورشید

۴- فتوسنتز یعنی چه؟
پاسخ: فتو یعنی نور و سنتز یعنی ساختن، غذا سازی گیاهان به وسیله ی انرژی نور خورشید، فتوسنتز نام دارد.

۵- گیاهان چه زمانی غذا سازی نمی کنند؟
پاسخ: در زمستان زیرا نور خورشید برای فتوسنتز کافی نیست و قدرت تابش نور خورشید کم است .

۶- گیاهان چگونه غذا می‌سازند؟
پاسخ: گیاهان در روز عمل فتوسنتز را انجام می دهند. گیاهان هنگام غذا سازی دی اکسید کربن هوا را می گیرند. ریشه ها نیز آب و مواد محلول در آن را از خاک می گیرند و به وسیله آوند ها به برگ می رسانند .

۷- اگر روی نشاسته محلول ید بریزیم چه اتفاقی می‌افتد؟
پاسخ: رنگ آبی تیره تولید می‌شود و نشان دهنده نشاسته است .

۸- برگ گیاهان انرژی نور خورشید را در کجا ذخیره می کنند؟
پاسخ: برگ گیاهان انرژی نور خورشید را در مواد غذایی ساخته شده مانند نشاسته ذخیره می‌کنند.

۹- اندام اصلی فتوسنتز درگیاهان چه نام دارند؟
پاسخ: برگ ها

۱۰- همه موجودات زنده چگونه تغذیه می کنند؟
پاسخ: همه‌ی موجودات زنده از غذایی که گیاهان می سازند تغذیه می‌کنند. گیاهان خود نیز از این غذاها استفاده می‌کنند.

۱۱- چرا گیاهان را تولید کننده می نامند؟
پاسخ: زیرا از غذایی که خودشان می‌سازند تغذیه می کنند

۱۲- آیا ساقه های گیاهان نیز غذا سازی می کنند؟
پاسخ: ساقه سبز رنگ گیاهان مانند ساقه‌ی لوبیا که کلروفیل دارند نیز غذا سازی می‌کنند.

۱۳- برگ شکارچی یعنی چه؟
پاسخ: برگ ها اندام اصلی فتوسنتز کننده در گیاهان هستند، گیاهان تولیدکننده هم هستند ولی بعضی از گیاهان همه‌‍ی مواد مورد نیاز خود را نمی‌توانند بسازند. به همین دلیل بعضی از برگ های این گیاهان به شکل تله درآمده است که می تواند حشرات و حتی جانوران کوچک را شکار کند. این گیاهان مواد بدن شکار خود را مصرف می‌کنند.

۱۴- سه کاری که در فتوسنتز اتفاق می افتد بنویسید؟
پاسخ: غذا سازی، تولید اکسیژن مورد نیاز جانداران، فتوسنتز با تولید اکسیژن به از بین بردن آلودگی هوا نیز کمک می کند

۱۵- اکسیژن مورد نیاز جانداران چگونه ساخته می‌شود؟
پاسخ: در فتوسنتز علاوه بر غذا اکسیژن نیز تولید می‌شود. این اکسیژن از روزنه های برگ وارد هوای اطراف می‌شود.

درس ۹ :: سفر انرژی

جواب سوال بالای صفحه ۶۶ علوم ششم

ما در زندگی روزمره، کلمه‌ی انرژی را در گفته‌ها و نوشته‌های خود به کار می‌بریم.
شما چه مواقعی کلمه‌ی انرژی را به کار می‌برید؟
جواب: انرژی توانایی انجام کار است ؛ هرگاه بخواهیم کار یا عملی را انجام دهیم از کلمه‌ی انرژی استفاده میکنیم.

برای چه کارهایی به انرژی نیاز دارید؟
جواب: برای راه رفتن ، بلند کردن اجسام ، ورزش کردن ، و … به طور کلی برای انجام هر کاری به انرژی نیاز داریم.

جواب آزمایش کنید صفحه ۶۶ علوم ششم

فعالیت‌های زیر را انجام دهید و بگویید در هر مورد، چه شکلی از انرژی به شکل دیگر تبدیل می‌شود؟

۱- دست‌های خود را به هم مالش دهید تا احساس گرم شدن کنید.
جواب: انرژی حرکتی ماهیچه‌ای به گرمایی

۲- با مداد بر لبه‌ی لیوان ضربه بزنید تا صدا تولید شود. 
جواب: انرژی حرکتی به صوتی

۳- توپی را مطابق شکل پرتاب کنید تا با اسباب بازی‌ها برخورد کند و آنها را به حرکت در آورد. 
جواب: انرژی حرکتی به حرکتی

۴- بر روی طبل پلاستیکی چند دانه برنج بریزید و سپس در نزدیکی پوسته‌ی طبل صدای محکمی ایجاد کنید.
جواب:  انرژی صوتی به حرکتی تبدیل میشود.

۵- مارپیچ کاغذی را بالای منبع گرما (شوفاژ یا بخاری) بگیرید تا به چرخش درآید. 
جواب: انرژی گرمایی به انرژی حرکتی در فرفره تبدیل میشود.

جواب سوالات صفحه ۶۷ علوم ششم

مشاهده کردید که انرژی به شکل‌های گوناگون مانند انرژی حرکتی، گرمایی، نورانی، صوتی و… دیده می‌شود و می‌تواند از شکلی به شکل دیگر تبدیل شود. شما چه شکل‌های دیگری را از انرژی می‌شناسید؟
جواب: انرژی الکتریکی، انرژی اتمی، انرژی شیمیایی، صوتی ، نورانی یا تابشی
در زندگی روزمره از کدام شکل‌های انرژی بیشتر استفاده می‌کنید؟
جواب: انرژی شیمیایی، الکتریکی ، حرکتی ، گرمایی

انرژی در چه موادی ذخیره می‌شود؟
حتماً تا به حال تجربه کرده‌اید وقتی گرسنه هستید، خوردن مقداری مواد خوراکی مانند کشمش یا خرما می‌تواند به بدن شما انرژی برساند. آیا در این مواد انرژی ذخیره شده است؟ بله

انرژی مواد خوراکی از کجا به دست می‌آید؟
جواب: این انرژی به طور مستقیم یا غیر مستقیم از نور خورشید به دست می آید.
انرژی نورانی خورشید در غذاهایی که گیاهان می‌سازند، ذخیره می‌شود.

با توجه به شکل، انرژی آب، باد و سوخت‌ها چه ارتباطی با انرژی خورشید دارند؟
جواب: نور خورشید به دریا ها و آب میتابد و آن ها را بخار میکند ، بخار آب سرد و متراکم شده و باران میبارد، اختلاف دمای خشکی و دریا باعث ایجاد باد و موج میگردد ، سوخت هایی مانند زغال سنگ و نفت هم منشاء گیاهی و حیوانی دارند که انرژی خورشید را به طور مستقیم و غیر مستقیم در خود ذخیره دارند که پس از سوختن ، انرژی آن ها آزاد میشود.

جواب گفت‌وگو صفحه ۶۷ علوم ششم

● نور خورشید چگونه به ایجاد ابر، باد و باران کمک می‌کند؟
جواب: خورشید به سطح آب‌ها می‌تابد و باعث بخار شدن آب می‌شود. این بخارها به سمت بالا حرکت می‌کنند و به هوای سرد برخورد کرده سپس متراکم می شود و ابر به وجود می‌آید. آگر شرایط بارش ایجاد شود بارش صورت می‌گیرد و آب به سطح زمین جاری می‌شود.

● بسیاری از دانشمندان معتقدند منبع اصلی بیشتر انرژی‌هایی که ما در زندگی مصرف می‌کنیم، نور خورشید است. شما در این مورد چه فکر می‌کنید؟
جواب: گیاهان انرژی نور خورشید را در غذایی که میسازند ذخیره کرده و زندگی گیاهان و جانوران به طور مستقیم و غیر مستقیم به انرژی نور خورشید وابسته است. منبع اصلی انرژی موجود در سوخت ها هم از انرژی خورشید است، و دلیل اصلی ایجاد باد و باران نیز انرژی نور خورشید میباشد. بنابر این منبع بیشتر انرژی هایی که در زندگی استفاده میکنیم نور خورشید است.

جواب فکر کنید صفحه ۶۸ علوم ششم

آیا وسیله‌هایی را می‌شناسید که به کمک باتری کار کنند؟
جواب: ساعت ، تلفن همراه – تبلت – چراغ قوه – رادیو و ….

وقتی چراغ قوه یا اسباب بازی متحرک را به کار می‌اندازید، انرژی ذخیره شده در باتری به چه شکل‌هایی از انرژی تبدیل می‌شود؟ 
جواب: در چراغ قوه ، انرژی ذخیره شده باتری به نور و در اسباب بازی متحرک ، انرژی ذخیره شده باتری به انرژی حرکتی تبدیل می شود.

جواب کاوشگری صفحه ۶۸ علوم ششم

۱- با استفاده از یک خط‌کش و تکیه‌گاه، اهرمی بسازید.
۲- یک قطعه‌ی پلاستیکی را مطابق شکل روی لبه‌ی خط‌کش قرار دهید، سپس وزنه را از فاصله‌ی ۱۵ سانتی متری بر روی لبه‌ی دیگر خط‌کش رها کنید، چه مشاهده می‌کنید؟ 
جواب: وزنه به خط‌کش برخورد کرده و خط‌کش را به حرکت در می آورد ، خط‌کش هم انرژی خود را به قطعه پلاستیکی داده و قطعه پلاستیکی به بالا پرتاب میشود.

۳- بار دیگر وزنه را از ارتفاع ۲۵ و ۳۵ سانتی متری رها کنید، چه تغییری مشاهده می‌کنید؟ 
جواب: قطعه پلاستیکی بیش‌تر از قبل به بالا پرتاب شد.
۴- در کدام حالت، قطعه ی پلاستیکی بیشتر به هوا پرتاب می شود؟
جواب: زمانی که وزنه را از ارتفاع ۳۵ متری رها می‌کنیم.

● آیا می‌توان گفت؛ هر چه ارتفاع جسم رها شده از سطح زمین بیشتر باشد، انرژی ذخیره شده در آن بیشتر است؟
جواب: بله هر چه جسم ارتفاع بیشتری داشته باشد انرژی ذخیره‌ای گرانشی آن بیشتر است.

جواب کاوشگری صفحه ۶۹ علوم ششم

۱- مطابق شکل فنری را از تکیه‌گاهی آویزان کنید و کنار آن یک خط کش بچسبانید.
۲- وزنه‌ی کوچکی را از انتهای فنر آویزان کنید و محل توقف وزنه را مشخص کنید.
۳- وزنه را به اندازه‌ی ۲ سانتی متر به طرف پایین بکشید و سپس رها کنید. وزنه تا چه ارتفاعی بالا می‌رود؟
جواب: تقریبا ۲ سانتی‌متر بیشتر از حالت اولیه بالا می‌رود.
۴- آزمایش را با کشیدن وزنه به اندازه‌ی ۳ سانتی متر، ۴ سانتی متر و… تکرار کرده و هر بار ارتفاعی را که جسم بالا می‌رود اندازه‌گیری و یادداشت کنید.
جواب: هر چقدر فنر کشیده شود به همان اندازه نسبت به حالت اولیه بالاتر می‌رود.

● در کدام حالت، انرژی ذخیره شده در مجموعه‌ی جسم و فنر بیشتر است؟
جواب: زمانی که فنر بیشتر کشیده شده باشد.
● نتیجه‌ی کاوش خود را در یک یا چند سطر بنویسید.
جواب: در فنر انرژی ذخیره‌‌ای کشسانی وجود دارد یعنی فنر پس از فشردگی یا کشیدگی با برداشتن نیرو مجدداً به حالت اولیه بر می‌گردد.

جواب فکر کنید صفحه ۶۹ علوم ششم

علی خودکاری دارد که درون آن از فنر استفاده شده است؛ این فنر با استفاده از دکمه‌ای که در کنار خودکار قرار گرفته، از حالت فشرده خارج می‌شود. او فنر خودکار را در حالت فشرده قرار داده و جسمی را مطابق شکل جلوی آن قرار می‌دهد. اگر دکمه را فشار دهد، چه اتفاقی می‌افتد؟ پاسخ خود را توضیح دهید. 
پس از خارج کردن فنر از حالت فشرده، انرژی پتانسیل کشسانی فنر آزاد شده و این انرژی به جسم منتقل شده و جسم را به سمت بالا پرتاب می‌کند.

جواب آزمایش کنید صفحه ۷۰ علوم ششم

یک اسباب بازی کوکی (فنردار) تهیه و آن را کمی کوک و رها کنید. بار دیگر آن را بیشتر کوک و رها کنید. چه مشاهده می‌کنید؟
جواب: مشاهده می‌شود هر چه عمل کوک کردن بیشتر انجام گیرد (فنر اسباب بازی بیشتر فشرده شود) اسباب بازی مدت زمان بیشتری حرکت می‌کند، همچنین سرعت حرکت اسباب بازی نیز بیشتر می‌شود.

جواب فکر کنید صفحه ۷۰ علوم ششم

هنگامی که ماشین اسباب بازی یا عروسکی را کوک می‌کنید، انرژی ذخیره شده در این وسیله‌ها، به چه انرژی‌هایی تبدیل می‌شود؟ 
جواب: بستگی به نوع وسیله می تواند به شکل های انرژی الکتریکی، حرکتی، صوتی، نورانی تبدیل شود

جواب گفت‌وگو صفحه ۷۱ علوم ششم

در گروه خود، سفر انرژی را برای هر یک از موارد زیر بیان کنید:
● ورزشکاری که تیر و کمان را می‌کشد و سپس آن را رها می‌کند.
جواب: هنگام کشیدن تیر انرژی ماهیچه ای به ذخیره ای تبدیل شده وبا رها کردن تیر به انرژی حرکتی تبدیل می شود

● کوهنوردی که از کوه بالا می‌رود و سپس با چتر نجات پایین می‌آید.
جواب: هنگام بالا رفتن انرژی حرکتی به انرژی ذخیره ای تبدیل می شود و هنگام پایین آمدن با چتر انرژی ذخیره ای به حرکتی تبدیل می شود

● آبی که پشت سد جمع می‌شود و سپس توربین برق آبی را می‌چرخاند و انرژی الکتریکی تولید می‌شود.
جواب: آب در پشت سد انرژی ذخیره ای دارد و هنگام سرازیر شدن انرژی ذخیره ای به حرکتی تبدیل می شود و توربین را می چرخاند و انرژی الکتریکی تولید می شود

جواب علم و زندگی صفحه ۷۱ علوم ششم

وسیله یا پدیده‌ای را شناسایی کنید که تبدیل انرژی را نشان دهد. آن را به کلاس بیاورید و به دوستان خود معرفی کنید. آیا می‌توانید خودتان وسیله‌ای با این ویژگی طراحی کنید؟
جواب: من اسباب بازی خودم را به کلاس می‌آورم و آن را روشن می‌کنم. انرژی الکتریکی به حرکتی، صوتی و گرمایی تبدیل می‌شود.

جواب فکر کنید صفحه ۷۱ علوم ششم

● آیا می‌توانید وسیله یا پدیده‌ای معرفی کنید که در آن دو تبدیل انرژی یا بیشتر انجام‌پذیر باشد؟
جواب: لامپ : انرژی الکتریکی به نورانی و گرمایی تبدیل می‌شود.

● تصور کنید که انرژی نتواند از یک شکل به شکل دیگر تغییر یابد. در این صورت چه مشکلاتی در زندگی ما پیش می‌آید؟
جواب:  تمام کار هایی که نیاز به تبدیل انرژی دارند، دیگر قابل انجام نخواهند بود. زندگی انسان و دیگر جانوران دچار اختلال می‌شود و ادامه حیات مشکل یا حتی غیر ممکن می‌گردد. تمام توانایی‌های خود را ازدست می‌دهیم و تمام دستگاه‌های ساخت بشر بدون کاربرد می‌مانند.

جواب کاوشگری صفحه ۷۲ علوم ششم

با استفاده از اطلاعاتی که روی بسته‌های مواد غذایی نوشته شده است، میزان انرژی موجود در آنها را با یکدیگر مقایسه کنید و به کلاس گزارش دهید. جواب:

درس ۸ :: طراحی کنیم و بسازیم

جواب سوال صفحه ۶۰ علوم ششم

تاکنون چند نوع خودرو دیده‌اید؟ چند نمونه از آنها را نام ببرید.
جواب: خودروهای سواری برای رفت‌وآمدهای درون شهری و بین شهری، خودروهای باری (بارکش) جهت حمل‌ونقل بارها و وسایل، خودروهای کشاورزی به منظور استفاده در کارهای کشاورزی، ماشین‌های سنگین برای حمل بار

هر یک از خودروهای زیر برای رفع چه نیازهایی ساخته شده‌اند؟

جواب: – برای حمل بار
– سرعت زیاد در مسابقه ها استفاده میشود.
– برای حمل خودرو ها
– تنظیم میزان شیب و صاف کردن سطح جاده
– رانندگی خارج از جاده استفاده میشود.
– برای انجام کار های کشاورزی

جواب گفت‌وگو صفحه ۶۰ علوم ششم

خودروهایی را که در تصویر می‌بینید، بر اساس ویژگی‌های زیر مقایسه و درباره‌ی آنها گفت‌وگو کنید.
جواب خودرو را در کنار تصویر آن در بخش بالا بنویسید !
● تعداد چرخ ها
●نوع و اندازه چرخ ها 
●اندازه خودرو 
●نوع کار
●شکل خودرو
جواب: بیشتر خودرو ها چهار چرخ دارند اما با توجه به شکل و اندازه و نوع کار آنها ، تعداد چرخ های بعضی از خودرو ها بیشتر از چهار تا است.
شکل و اندازه و تعداد چرخ های خودرو متناسب با نوع کار آن ها است. مثلا اتوبوس برای حمل تعداد زیادی مسافر بزرگ و جادار است و آفرود چرخ هایش به گونه ای طراحی شده که به راحتی بتواند خارج از جاده و مسیر های ناهموار حرکت کند . خودرو های مسابقه‌ای به گونه ای طراحی شده اند که مقاومت هوا کمترین تاثیر را روی آنها داشته باشد تا با سرعت زیاد مسیر را طی کند.

جواب کاوشگری صفحه ۶۱ و ۶۲ علوم ششم

درباره‌ی اینکه «چگونه می‌توانید خودرویی (وسیله‌ای) بسازید که بدون استفاده از انرژی الکتریکی و گرمایی، مسافتی طولانی را بپیماید، روی خط راست حرکت کند و همچنین به اندازه‌ی کافی محکم باشد» کاوش کنید.
برای انجام این کار،
الف) مشخص کنید یک خودرو از چه بخش‌هایی تشکیل شده است؟
جواب: بدنه، چرخ‌ها، موتور، محور چرخ ها ، شیشه، چراغ، در، لاستیک

ب) چه چیزهایی بر حرکت خودرو اثر می‌گذارد؟
جواب: اندازه . شکل خودرو ، نوع چرخ ها ، نیروی مقاومت هوا ، نیروی اصطکاک ، نیروی گرانش ، نیروی رانش و …

پ) چگونه یک خودرو بدون استفاده از انرژی الکتریکی و گرمایی می‌تواند حرکت کند؟ 
جواب: میتوان از آهن ربا ، نیروی باد ، کش و قرقره استفاده کرد.

اکنون با توجه به این موارد،

۱- هر یک از افراد گروه طرح و نظر خود را درباره‌ی خودرویی که می‌خواهد بسازد، روی کاغذ (دفتر علوم) بنویسد یا تصویر آن را نقاشی کند.
جواب پیشنهادی: من می‌خواهم خودرویی را بسازیم که قبل از هر چیز از وسایل دور ریختنی و ساده تشکیل شده باشد تا هزینه‌ای برای تولید آن صرف نشود و صرفه جویی شود. پس از آن خودروی من نباید از هیچ انرژی الکتریکی و یا سوخت فسیلی برای حرکت استفاده کند و با استفاده از نیروی کش یا فنر و یا نور خورشید و باد به حرکت در آید.

۲- با همفکری یکدیگر، طرح‌های پیشنهادی اعضای گروه را بررسی و از میان آنها طرحی را که مناسب‌تر است، انتخاب کنید. توجه داشته باشید این طرح می‌تواند ترکیبی از طرح همه‌ی افراد گروه باشد.
جواب: با مشورت با اعضای گروه قرار شد که از بطری یا قوطی‌های نوشابه که دور ریختی هستند جهت ساخت بدنه و درب بطری‌ها برای ساخت چرخ‌های خودرو استفاده کنیم. همچنین برای به حرکت در آوردن ماشین از بادکنک استفاده خواهیم کرد.

۳- خودروی خود را با استفاده از ابزار و موادی که در اختیار دارید، بسازید و برای آن یک نام انتخاب کنید.

۴- خودرویی را که ساخته‌اید روی یک سطح شیب‌دار قرار دهید و رهایش کنید. مشاهدات خود را در جدول زیر بنویسید. جواب:

۵- بهبود ویژگی‌های خودرو: ویژگی‌های خودروی خود را در گروه بررسی کنید و تصمیم بگیرید برای اینکه خودروی شما مسافت طولانی‌تری را روی خط مستقیم بپیماید و همچنان استحکام خود را حفظ کند، چه تغییراتی در آن می‌دهید؟‌
تغییرات پیشنهادی گروه ما برای بهبود ویژگی های خودروی نمونه‌ی ۱:
طول سیخ کباب ها باید کوتاه تر شود ، چرخ ها را صاف و میزان کنیم، هر قسمت از بدنه که استحکام ندارد با مقوا محکم کنیم، نخ را دور قرقره درست بپیچیم ، اندازه ی خودرو را متناسب با قرقره درست کنیم و از کش مقاوم تری استفاده کنیم.

۶- با توجه به تغییرات پیشنهادی خود، خودروی نمونه‌ی ۲ را بسازید و با انجام آزمایش، عملکرد آن را مشاهده و یادداشت کنید. آیا عملکرد آن بهبود یافته است؟
جواب: بله، عملکرد خودروی شماره ۲ نسبت به نمونه‌ی اولی خیلی بهتر است و بدنه‌‌ی آن هم مقاومت بیشتری دارد.

جواب کاوشگری صفحه ۶۴ علوم ششم

با توجه به دانش، تجربیات و نتایجی که به دست آورده‌اید و با به کارگیری وسایل مناسب و جدید، درباره‌ی اینکه «چگونه می‌توانید خودرویی بسازید که با استفاده از انرژی الکتریکی حرکت کند و تا آنجا که ممکن است، مسافت طولانی‌تری را روی خط مستقیم حرکت کند» کاوش کنید.
جواب: از آهن ربا، نخ، فنر، نیروی باد و آب می توان استفاده کرد.

جواب فعالیت صفحه ۶۴ علوم ششم

با راهنمایی معلم خود، مسابقه‌ای بین خودروهای ساخته شده برگزار کنید. می‌توانید از اولیای خود و نیز دانش آموزان کلاس‌های دیگر برای تماشای این مسابقه دعوت کنید. همچنین با تهیه‌ی عکس و فیلم، گزارشی از مسابقه‌ی امسال را آماده و در مدرسه نگهداری کنید.
جواب: بر عهده دانش آموز است.

درس ۷ :: ورزش و نیرو (۲)

جواب سوال صفحه ۴۸ علوم ششم

در مسابقه‌ی مچ اندازی، هل دادن ماشین، طناب کشی و…، دو جسم در اثر تماس با یکدیگر به هم نیرو وارد می‌کنند. آیا موقعیت‌هایی را می‌شناسید که دو جسم بدون تماس با هم به یکدیگر نیرو وارد کنند؟
جواب: نیروی جاذبه ی زمین، نیروی مغناطیسی، نیروی الکتریکی

وقتی توپ یا مدادی از دست شما رها شود به طرف زمین سقوط می‌کند. میوه‌ها و برگ‌ها نیز وقتی از درخت جدا می‌شوند به طرف زمین سقوط می‌کنند. آیا تاکنون فکر کرده‌اید که چرا اجسام به طرف زمین سقوط می‌کنند؟ 
جواب: به دلیل وجود نیروی جاذبه‌ی زمین که از طریق زمین به اجسام وارد می‌شود.

جواب گفت‌وگو صفحه ۴۸ علوم ششم

الف) چرا وقتی شیر آب را باز می‌کنیم، آب بلافاصله به سمت زمین جریان پیدا می‌کند؟ 
جواب: نیروی جاذبه‌ نیروی جاذبه‌ی زمین یا گرانش زمین به آب نیرو وارد کرده و آن را به طرف خود می‌کشد.

ب) چرا اسکی‌باز در سرازیری به طرف پایین حرکت می‌کند و سرعت آن زیاد می‌شود؟
جواب: زیرا زمین به تمام اجسام اطراف خود نیرو وارد می‌کند و آن‌ها را به سمت خود می‌کشد. چون هیچ نیروی به جز مقاومت هوا به او وارد نمی‌شود سرعت او دائماً در حال افزایش است.

جواب فکر کنید صفحه ۴۹ علوم ششم

فرض کنید در زمین مسابقه‌ی فوتبال، جاذبه‌ی زمین بر توپ وارد نشود. به نظر شما چه اتفاق‌هایی ممکن است بیفتد؟
جواب: به دلیل نبودن نیروی گرانش زمین توپ دیگر روی زمین نیست که بتوان آن را شوت کرد، زیرا توپ در هوا سرگردان و معلق خواهد بود. بازیکن‌ها هم شاید معلق باشند یا وقتی توپ را شوت می‌کنند، توپ به سمت آسمان رفته و دیگر به زمین باز نمیگردد.

جواب فعالیت صفحه ۵۰ علوم ششم

یک عروسک کوچک که در آن آهن‌ربای کوچکی قرار دارد تهیه کنید و آن را روی یک مقوای ضخیم قرار دهید. به کمک یک آهن‌ربای نسبتاً قوی، از زیر مقوا، عروسک را به حرکت در آورید. به جای عروسک می‌توانید از یک اسباب بازی چرخ‌دار که در آن آهن یا آهن‌ربا قرار دارد، استفاده کنید و اسباب بازی را روی مقوا به حرکت درآورید.
از این آزمایش‌ها چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟
جواب: برای اینکه دو جسم به هم نیرو وارد کنند لازم نیست در تماس باشند. برخی اجسام بدون تماس به هم نیرو وارد می‌کنند.

جواب آزمایش کنید صفحه ۵۱ علوم ششم

دو میله‌ی پلاستیکی (مثلاً دو عدد خودکار پلاستیکی) تهیه کنید و یکی را با نخی همانند شکل از میزی آویزان کنید. یک سر هردو میله را به پارچه‌ی پشمی و یا موهای سر، که تمیز و خشک باشد، مالش دهید. مطابق شکل، سر هر دو میله را به هم نزدیک کنید. چه اتفاقی می‌افتد؟ 
جواب: نیرویی را که بین دو جسم پس از مالش باعث جذب یا دفع آن ها می شود ، نیروی الکتریکی می گویند، مشاهده میکنیم دو جسم از هم دور می شوند یعنی نیروی الکتریکی آن ها رانشی است.

همین آزمایش را با خرده‌های کاغذ انجام دهید؛ یعنی میله یا شانه‌ی پلاستیکی مالش داده شده را به خرده‌های کاغذ نزدیک کنید. چه اتفاقی می‌افتد؟
جواب: خرده‌های کاغذ توسط شانه یا میله جذب می‌شوند. یعنی بین آن ها نیروی الکتریکی از نوع ربایشی وجود دارد

جواب آزمایش کنید صفحه ۵۲ علوم ششم

یک تخته‌ی صاف به طول تقریبی ۴۰ سانتی‌متر تهیه کنید و در یک سطح صاف مانند سطح سرامیکی، روی چند کتاب قرار دهید. جسمی مانند یک باتری قلمی را از بالای تخته رها کنید. جسم پس از طی چه مسافتی روی سطح صاف می‌ایستد؟
جواب: به زاویه سطح شیب‌دار بستگی دارد. هرچه زاویه کم‌تر باشد سرعت جسم کمتر است و مسافت کمتری را طی خواهد کرد و بر عکس

بار دیگر این آزمایش را روی سطح پرزداری مانند موکت تکرار کنید. این بار جسم پس از طی چه مسافتی می‌ایستد؟
جواب: به دلیل وجود نیروی اصطکاک مسافت کمتری نسبت به سرامیک طی میکند.

اگر آزمایش را روی سطح ناهموار خاکی انجام دهیم، چه اتفاقی می‌افتد؟ 
جواب: جسم با طی مسافت بسیار کم می‌ایستد.

اگر روی یخ انجام شود، چه اتفاقی می‌افتد؟
جواب: جسم مسافت طولانی‌تری طی می‌کند.

● به نظر شما باید چه وضعیتی فراهم باشد تا جسم، مسافت بیشتری را طی کند؟
جواب: وجود سطح صاف و صیقلی و با ناهمواری بسیار کم و افزایش ارتفاع و شیب تخته

● در کدام حالت جسم زودتر متوقف می‌شود؟
جواب: سطح ناهموار خاک و شیب کم تخته

● به نظر شما چرا در همه‌ی حالت‌ها، جسم پس از مدتی بالاخره می‌ایستد؟
جواب: به علت وجود نیروی اصطکاک که خلاف جهت حرکت جسم وارد می‌شود و با وارد کردن نیرو سبب کند شدن حرکت می‌گردد.

جواب فکر کنید صفحه ۵۳ علوم ششم

در آزمایش انجام شده، کدام نیرو سبب کُند شدن حرکت و توقف جسم شده است؟
جواب: نیروی اصطکاک که سبب کند شدن حرکت یک جسم می شود.

این نیرو در کدام جهت بر جسم وارد شده است؟
جواب: این نیرو همیشه بر خلاف جهت حرکت جسم است.

جواب فکر کنید صفحه ۵۳ علوم ششم

الف) در «آزمایش کنید» بالا، نیروی اصطکاک در کدام حالت بیشتر است؟ آیا به نظر شما سطحی وجود دارد که جسم رهاشده روی آن متوقف نشود؟ در گروه خود بحث کنید.
جواب: هرچه سطح تماس بین دو جسم ، ناهمواری و پستی و بلندی بیش تری داشته باشد اصطکاک بیش تر است-

ب) به طور کلی اگر نیروی اصطکاک نبود، چه اتفاقی در زندگی ما می‌افتاد؟
جواب: همیشه در حال حرکت بودیم و نمی توانستیم در یک جا ساکن شویم.

جواب گفت‌وگو صفحه ۵۳ علوم ششم

در هریک از فعالیت‌های زیر، نیروی اصطکاک بیشتر باشد بهتر است یا کمتر ؟ چرا؟
الف) هنگام ترمز کردن اتومبیل:
بیشتر تا ماشین سریع‌تر متوقف شود.
ب) بالا رفتن از کوه:
بیشتر تا کنترل بیشتری داشته باشیم و سر نخوریم.
پ) اسکی روی یخ یا برف:
کمتر تا راحت‌تر سر بخوریم.
ت) گره زدن طناب:
بیشتر تا گره محکم‌تر شود و دیگر باز نشود.
ث) اصطکاک بین اجزای دوچرخه، مثلا زنجیر و چرخ دنده:
 کمتر تا دوچرخه روان‌تر و سریع‌تر حرکت کند.
ج) هنگام هلُ دادن یک جسم سنگین:
کمتر تا حرکت اجسام راحت‌تر باشد.

جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۵۳ علوم ششم

برای افزایش اصطکاک در روزهای برفی و سُرنخوردن خودروها، چه کارهایی انجام می‌شود؟ در این باره اطلاعات جمع آوری و نتیجه را به کلاس گزارش کنید.
جواب:
۱- استفاده از زنجیر چرخ
۲- ریختن مخلوط شن و نمک بر روی سطح جاده یخ زده
۳- استفاده از لاستیک عاج‌دار

جواب آزمایش کنید صفحه ۵۴ علوم ششم

یک کتاب بزرگ را روی میز قرار دهید و سعی کنید به کمک یک کِش آن را به حرکت درآورید. این آزمایش را می‌توانید با قراردادن چند کتاب روی هم، نیز انجام دهید. حال چند مداد استوانه‌ای شکل را زیر کتاب قرار دهید و دوباره سعی کنید کتاب را به کمک همان کِش به حرکت در آورید. در کدام حالت، حرکت دادن کتاب راحت‌تر است و کِش کمتر کشیده می‌شود؟ علت را توضیح دهید.
جواب: در حالتی که چند مداد استوانه‌ای زیر کتاب قرار می‌دهیم کش کم‌تر کشیده می‌شود چون نیروی اصطکاک بین سطح و کتاب کاهش می‌یابد.

جواب سوال صفحه ۵۴ علوم ششم

به نظر شما امروزه برای کم کردن اصطکاک از چه راه‌هایی استفاده می‌کنند؟ 
جواب: استفاده از مواد روان‌ساز (مانند روغن و گریس) و همچنین از چرخ، ساچمه، بلبرینگ و

توضیح دهید چگونه یک دانش آموز می‌تواند یک چمدان مسافرتی سنگین را به راحتی جابه‌جا کند؟
جواب: با استفاده کردن از چرخ های چمدان زیرا چرخ های چمدان میزان اصطکاک را کاهش می‌دهد و باعث میشود تا چمدان کمتر با سطح زمین تماس داشته باشد.

جواب فکر کنید صفحه ۵۴ علوم ششم

وقتی خودرو در جاده‌ای در حال حرکت است، نیروی اصطکاک بر آن اثر می‌کند و سبب کاهش سرعت آن می‌شود. به نظر شما آیا نیروی اصطکاک بر کشتی یا هواپیمای در حال حرکت نیز اثر می‌کند؟
جواب: بله زیرا مایعات و هوا از ذرات بسیار ریزی به نام مولکول تشکیل شده‌اند، وقتی یک جسم درون مایع یا هوا حرکت می‌کند، باید این ذرات را کنار بزند و پیش برود. این ذرات نیز بر آن جسم نیرو وارد می‌کنند تا مانع حرکت آن شوند و درنتیجه مقاومت و اصطکاک ایجاد می‌کنند.

جواب آزمایش کنید صفحه ۵۵ علوم ششم

همانند شکل، یک برگه‌ی کاغذ را بردارید و با سرعت زیاد حرکت دهید. چه اتفاقی می‌افتد؟ چه نیرویی سبب خم شدن کاغذ می‌شود؟
جواب: کاغذ خم می‌شود. زیرا نیروی مقاومت هوا که نوعی نیروی اصطکاک است به لبه های کاغذ برخود کرده و باعث خم شدن آن میشود.

جواب کاوشگری صفحه ۵۵ علوم ششم

بررسی کنید «شکل جسم چه اثری روی حرکت جسم دارد».
۱- یک ماشین اسباب بازی را از بالای سطح شیب‌داری رها کنید.۲- مسافتی که ماشین روی سطح افقی طی می‌کند تا بایستد، اندازه‌گیری و یادداشت کنید (تکرار آزمایش و به دست آوردن میانگین مسافت طی شده، دقت شما را بالا می‌برد).
۳- مقوایی به ابعاد ۲۰ سانتی متر در ۱۰ سانتی متر ببرید و مانند شکل در ماشین قرار دهید و دوباره آن را از بالای سطح شیب‌دار رها کنید. مشاهدات خود را یادداشت کنید.۴- این مقوا را با تا کردن به ابعاد دیگر در آورید و آزمایش را تکرار کنید. جدول زیر را کامل کنید.
توجه کنید: در همه‌ی آزمایش‌ها جرم ماشین به همراه مقوا یکسان باشد.

نتیجه‌ی کاوش خود را در یک یا چند سطر بنویسید.
جواب: مولکول های هوا با کاغذ برخورد می‌کنند در نتیجه مقاومت هوا باعث کند شدن و توقف حرکت جسم می‌شوند. هر چه سطح کاغذ وسیع تر باشد مقاومت هوا بیشتر می‌شود و ماشین زودتر و سریع تر متوقف می‌شود.

جواب فکر کنید صفحه ۵۶ علوم ششم

۱- نیروی مقاومت هوا بر چه نوع خودروهایی اثر کمتری دارد؟
جواب: خودروهایی که بدنه آنها صاف ویک نواخت باشد وخودروهایی که قسمت عقب آنها شکل کشیده ودراز داشته باشد مقاومت هوا بر آنها اثر کمتری دارد

۲- چرا هنگام نشستن هواپیماهای جنگی، در پشت آنها چتری باز می‌شود؟ 
جواب: زیرا باز شدن چتر باعث کاهش سرعت می‌شود و نیروی مقاومت هوا افزایش پیدا می‌کند.

جواب آزمایش کنید صفحه ۵۷ علوم ششم

دو بادکنک را همانند شکل الف از یک میله یا خط کش بیاویزید و به طور مستقیم و یا با یک لوله‌ی خودکار به وسط بادکنک‌ها فوت کنید. چه اتفاقی می‌افتد؟
جواب: بادکنک ها به هم نزدیک میشوند.
اگر سریع‌تر از دفعه‌ی قبل فوت کنید، چه اتفاقی می‌افتد؟
جواب: بادکنک ها به هم نزدیک تر میشوند و به هم می چسبند.

یک نوار کاغذی به عرض تقریبی ۴ سانتی متر را از ورق کاغذ بِبُرید و همانند شکل پ، یک طرف آن را میان کتاب قرار دهید و فوت کنید. چه اتفاقی می‌افتد؟ 
جواب: نوار کاغذی به سمت بالا حرکت می‌کند.

اگر سریع‌تر از دفعه‌ی قبل فوت کنید و هوا با سرعت بیشتری از روی کاغذ بگذرد، چه اتفاقی می‌افتد؟
جواب: حرکت نوار کاغذی نسبت به قبل سریع‌تر می‌گردد. با دمیدن هوا بر روی کاغذ از فشار هوای بالای کاغذ، کاسته می‌شود، در نتیجه فشار هوا در پایین کاغذ بیشتر از فشار آن در بالا شده و در اثر این اختلاف فشار، نیرویی رو به بالا بر کاغذ وارد می‌شود و آن را بالا می‌برد.

جواب فکر کنید صفحه ۵۷ علوم ششم

در روزهای طوفانی امکان اینکه سقف شیروانی خانه‌های قدیمی کنده شود، زیاد است. آیا می‌توانید این اتفاق را براساس آزمایش‌های انجام‌ شده توضیح دهید؟
جواب: زیرا عبور سریع باد از روی سقف شیروانی باعث می شود که اختلاف فشار بین بالا و پایین سقف زیاد شود و باعث کنده شدن سقف می شود

جواب فعالیت صفحه ۵۸ علوم ششم

با نظر معلم خود به چند گروه تقسیم شوید. هر گروه یک هواپیمای کاغذی درست کند و هواپیمای خود را آزمایش کند؛ سپس یک مسابقه بین هواپیماهای ساخته شده برگزار کنید. هواپیمای کدام گروه، زمان بیشتری در هوا باقی می‌ماند و مسافت بیشتری را طی می‌کند؟
جواب: هواپیمایی که اصطکاک کمتری نسبت به هوا دارد.

درس ۶ :: ورزش و نیرو (۱)

جواب فعالیت صفحه ۴۰ علوم ششم

به تصویرهای زیر نگاه کنید.
الف) در هر یک از تصویر‌ها چه فعالیتی در حال اجرا است؟
بادبادک هوا کردن: نیروی باد بر بادبادک وارد شده و موجب حرکت این جسم در هوا می‌شود.
وزنه‌برداری: حرکت جسم به سمت بالا به علت وارد کردن نیرو توسط ورزشکار
 پرتاب موشک: غلبه بر نیروی جاذبه زمین توسط موشک و حرکت موشک در هوا
تیراندازی: پرتاب تیر به سمت جلو به علت وارد کردن نیرو توسط ورزشکار
فوتبال: تغییر جهت توپ توسط دروازه‌بان
پینگ پونگ: تغییر جهت حرکت توپ توسط راکت
ب) نتیجه‌ی این فعالیت بر جسم (توپ، تیر و…) چیست؟
جواب: وارد کردن نیرو به اجسام مختلف
در همه تصاویر، نیرویی بر یک جسم وارد می‌شود.

جواب گفت‌وگو صفحه ۴۱ علوم ششم

جدول زیر شامل تعدادی از فعالیت‌های روزانه است. در کدام مورد، جسم کشیده شده یا هل داده می‌شود و یا هم کشیده می‌شود و هم هل داده می‌شود. ردیف اول جدول به عنوان نمونه پر شده است. شما می‌توانید موارد دیگری را به جدول اضافه و یا جایگزین کنید.

جواب سوالات صفحه ۴۱ علوم ششم

آیا در این فعالیت‌ها حالتی هست که جسم کشیده نشود یا هل داده نشود؟
جواب: خیر

آیا می‌توانیم از این فعالیت‌ها نتیجه بگیریم: برای حرکت دادن هر جسم باید آن را بکشیم و یا هل دهیم؟
جواب: بله

جواب فعالیت صفحه ۴۱ علوم ششم

در گروه خود، چند فعالیت ورزشی را طراحی کنید که در آنها از نیرو برای تغییر جهت حرکت، تغییر شکل جسم، حرکت کردن جسم، توقف جسم و کُند شدن یا تند شدن حرکت استفاده شود؛ سپس به همراه معلم خود به حیاط مدرسه بروید و آنها را انجام دهید. پس از بازگشت به کلاس، هر گروه نتیجه‌ی فعالیت خود را به سایر دانش آموزان گزارش دهد.
جواب: ورزش هایی مانند:
ورزش های کششی(کشیدن)
والیبال(بستگی به نوع حرکت دارد)مثلا آبشار زدن میشه هل دادن جسم یا استپ کردن توپ میشه متوقف کردن جسم
هندبال(بستگی به نوع حرکت دارد) مثلا پاس دادن میشه هل دادن جسم دریافت توپ متوقف کردن جسم و…

جواب فکر کنید صفحه ۴۲ علوم ششم

در شکل های زیر با توجه به اثر نیرو بر جسم مورد نظر، جاهای خالی را پر کنید.
الف) وارد کردن نیرو به جسم ممکن است سبب …شروع حرکت… آن شود.
ب) وارد کردن نیرو به جسم ممکن است سبب …کند… شدن حرکت آن شود.
پ) وارد کردن نیرو به جسم ممکن است سبب …سریع… شدن حرکت آن شود.
ت) وارد کردن نیرو به جسم ممکن است باعث …توقف… آن شود.
ث) وارد کردن نیرو به جسم می‌تواند سبب تغییر …جهت… حرکت آن شود.
ج)  وارد کردن نیرو به جسم میتواند سبب تغییر …شکل… جسم شود.

جواب علم و زندگی صفحه ۴۲ علوم ششم

با انجام دادن فعالیت‌های زیر می‌توانید نیرو را بهتر حس کنید:
۱- مسابقه‌ی مچ‌اندازی در کلاس
۲- مسابقه‌ی طناب کشی بین گروه‌های مختلف کلاس
۳- وارد کردن توپ با ضربه‌ی پا به دروازه
جواب: ۴ـ بلند کردن یک جسم سنگین

جواب سوال پایین صفحه صفحه ۴۲ علوم ششم

آیا خودرو به این علت که شخصی پشت آن ایستاده است، حرکت می‌کند؟ 
جواب: خیر، ایستادن شخص باعث حرکت نمی‌شود. زیرا نیرویی به آن وارد نمیکند.

جواب سوال صفحه صفحه ۴۳ علوم ششم

آیا میتوانید در هر حالت تشخیص دهید چه کسی هل میدهد و چه کسی می‌کشد؟
جواب: خیر زیرا هردو ممکن درحال وارد کردن نیرو به یکدیگر باشند.

در شکل رو به رو مرد و اسب، همدیگر را می‌ِکشند یا ُهل میدهند؟ 
جواب: هر دو در حال کشیدن یکدیگر هستند.

در شکل های الف و ب دخترها به یکدیگر نیرو وارد می‌کنند. آیا به نظر شما مرد و اسب نیز به هم نیرو وارد می‌کنند؟
جواب: بله هر دو در حال کشیدن یکدیگر هستند و به هم نیرو وارد میکنند.

جواب فکر کنید صفحه ۴۴ علوم ششم

الف) حداقل، چند جسم باید بر هم اثر کنند تا نیرو ظاهر شود؟
جواب: دو جسم
ب) اگر دو جسم بر هم اثر نگذارند، مانند حالتی که شخص در نزدیکی خودرو ایستاده است و خودرو را هل نمی‌دهد، آیا دو جسم به هم نیرو وارد می‌کنند؟
جواب: خیر

جواب علم و زندگی صفحه ۴۴ علوم ششم

در علوم پایه‌ی سوم، با بازی طناب‌کشی آشنا شده‌اید. در این بازی دو تیم مثلاً سه نفره طناب را در دو جهت مختلف می‌کشند. اعضای هر دو تیم تلاش زیادی می‌کنند تا طناب را به طرف خودشان بکشند. گاهی اوقات طناب به سادگی حرکت نمی‌کند.

الف) به نظر شما در چه حالتی با اینکه بر طناب نیرو وارد می‌شود، طناب حرکت نمی‌کند؟
جواب: مانی که نیرو ها در جهت مخالف هم وارد شوند، نیرو ها همدیگر را خنثی می کنند

ب) در چه حالتی یکی از گروه‌ها برنده می‌شود؟ 
جواب: وقتی که نیروی وارد شده یک طرف بیش تر از دیگری باشد.

جواب آزمایش کنید صفحه ۴۵ علوم ششم

۱- یک جسم سنگین را انتخاب کنید که با هل دادن به راحتی حرکت نکند.
۲- تلاش کنید با وارد کردن نیروی کافی آن را به حرکت درآورید.

۳- از یکی از دوستانتان بخواهید تا او نیز به جسم در همان جهت هل دادن شما نیرو وارد کند. آیا در این حالت جسم راحت‌تر حرکت می‌کند؟ توضیح دهید. 
بله، زیرا نیروها با هم ترکیب می‌شوند و نیروی خالص بیشتری تولید می‌کنند.

۴- حال از دوستتان بخواهید از طرف مقابل به جسم نیرو وارد کند.

۵- در کدام حالت، نیروها اثر همدیگر را خنثی کرده‌اند و جسم حرکت نمی‌کند؟ 
جواب: زمانی که نیرو ها در جهت مخالف هم وارد شوند (حالت سوم)

۶- در کدام حالت، نیروها اثر یکدیگر را خنثی نمی‌کنند و نیروی خالص بیشتری به جسم وارد می‌شود و جسم سریع‌تر شروع به حرکت می‌کند؟
جواب: وقتی که نیروی وارد شده از یک طرف بیش تر باشد.(حالت دوم)

از این آزمایش‌ها چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟
جواب: نتیجه می‌گیریم برای هل دادن یا جابه‌جا کردن اشیاء می‌توانیم از کسی کمک بگیریم تا نیروها تقسیم شود و راحت بتوانیم جسم را حرکت دهیم.

جواب سوالات پایین صفحه ۴۵ علوم ششم

وقتی به جسمی در دو جهت مخالف نیرو وارد شود، جسم در کدام جهت حرکت خواهد کرد؟
جواب:  نیروها خنثی می‌شوند و مانع حرکت جسم.

نیروی خالص وارد بر جسم در کدام جهت است؟
جواب: در مخالف جهت هر نفر که مانع جهت دار شدن جسم می‌شوند.

جواب کاوشگری صفحه ۴۶ علوم ششم

۱- دو قرقره را روی دو لبه‌ی یک میز نصب کنید.
۲- یک چهارچرخه بردارید و مانند شکل، نخ‌ها را به دو طرف آن ببندید و از طرف دیگر به کفه‌ها (لیوان‌های کاغذی) وصل کنید. توجه کنید که نخ‌ها باید از روی قرقره عبور کنند.
۳- وسط میز را علامت‌گذاری کنید و چهارچرخه را روی آن قرار دهید.
۴- یکی از دانش آموزان چهارچرخه را نگه دارد و دانش آموز دیگری در هر یک از کفه‌ها وزنه‌ی ۱۰۰ گرمی قرار دهد. حال چهارچرخه را با دقت رها کنید. چه چیزی مشاهده می‌کنید؟
جواب: چهار چرخه در همان مرکز میز ثابت می‌ماند و هیچ حرکتی نمی‌کند.

۵- اکنون وزنه‌ی کفه شماره‌ی یک را با وزنه‌ی ۲۰۰ گرمی جایگزین و آزمایش را تکرار کنید. چه چیزی مشاهده می‌کنید؟
جواب: چهار چرخه از روزی میز به سمت وزنه سنگ‌تر حرکت می‌کند.

۶- آزمایش را با وزنه‌های گوناگون تکرار و جدول زیر را کامل کنید.

● در کدام حالت‌ها چهارچرخه ثابت می‌ماند و حرکت نمی‌کند؟
جواب: حالت‌های ۱، ۲ و ۴ ، که از هر دو سمت به یک میزان وزن به چهار چرخه وصل می‌شود.

● در کدام حالت‌ها چهارچرخه شروع به حرکت می‌کند؟ 
جواب: در حالت‌های شماره ۳ ، ۵ و ۶

● آیا در آزمایش‌های شماره‌ی (۲) و (۴) به چهارچرخه نیرو وارد می‌شود؟
اگر پاسخ شما آری است، پس چرا جسم حرکت نمی‌کند؟ 
جواب: بله ، زیرا از هر دو سمت به جسم نیرو وارد می‌شود و چون نیرو هر دو طرف ثابت است باعث خنثی شدن نیروها می‌شود.

● به نظر شما شرط شروع به حرکت کردن یک جسم چیست؟
جواب: به جسم نیرو وارد شود و نیرو ها به گونه ای باشند که همدیگر را خنثی نکنند

● نتیجه‌ی کاوش خود را در یک یا چند سطر بنویسید.
جواب: برای حرکت یک جسم لازم است به آن نیرو وارد شود. نیروهای وارد شده به یک جسم باید به گونه ای باشد که همدیگر را خنثی نکنند و به صورت برابر و در جهت مخالف یکدیگر نباشند.

درس ۵ :: زمین پویا

جواب آزمایش کنید صفحه ۳۲ علوم ششم

هر یک از گروه‌های کلاس، یک عدد تخم مرغ آب پز با پوست را به کلاس بیاورند.
● با انگشتان خود به پوسته‌ی تخم مرغ فشار وارد کنید. حالا پوست تخم مرغ را بکنید. با انگشتان خود به سفیده‌ی تخم مرغ فشار وارد کنید.

● چگونگی عکس العمل پوسته و سفیده‌ی تخم مرغ را با هم مقایسه کنید و نتیجه را به کلاس گزارش دهید.
جواب: پوسته تخم‌مرغ می‌شکند و سفیده تخم‌مرغ به علت نرم بودن با فشار دست له می‌شود و یا انگشت در آن فرو می‌رود.

● سپس تخم مرغ را به وسیله‌ی چاقو از وسط نصف کنید و لایه‌های آن را با لایه‌های زمین مقایسه کنید.
جواب: تخم‌مرغ هم مانند زمین از سه قسمت پوسته (پوست تخم مرغ)، گوشته (سفیده) و هسته (زرده) ساخته شده است.

جواب کاوشگری صفحه ۳۳ علوم ششم

۱- یک قطعه چوب خشک و یک قطعه چوبِ تَر با قطر تقریبی یک سانتی متر و طول ۷۰ سانتی متر بردارید. چوب‌ها را طوری روی میز محکم ببندید که فاصله‌ی ابتدای هر دو تا لبه‌ی میز یکسان باشد.
۲- از هر یک از چوب‌ها یک وزنه‌ی ۲۰۰ گرمی آویزان کنید (فاصله‌ی محل قرار گرفتن وزنه‌ها با انتهای هر دو چوب باید یکسان باشد). چه چیزی مشاهده می‌کنید؟ فاصله‌ی وزنه تا زمین را اندازه‌گیری و یادداشت کنید.
۳- قسمت دو را با وزنه‌های ۳۰۰ و ۳۵۰ گرمی تکرار و مشاهدات خود را در جدول زیر یادداشت کنید

● نتیجه‌ی کاوش خود را در یک یا چند سطر بنویسید.
جواب: چوب خشک بسیار راحت تر می شکند. وقتی که چوب، را تر میکنیم قدرت خم شدن آن بالا می رود و گاهی ممکن است که تا انتها خم شود اما نشکند ولی زمانی که به چوب خشک فشار بیشتری نسبت به مقاومتی که دارد وارد شود ، می شکند.

جواب فکر کنید صفحه ۳۴ علوم ششم

آیا همه‌ی زمین لرزه‌ها باعث خرابی در سطح زمین می‌شوند؟ چرا؟
جواب: خیر، بیشتر زمین‌لرزه‌ها خفیف هستند و قدرت آن ها بسیار کم است. زمین لرزه های خفیف باعث آزاد شدن انرژی درونی زمین و جلوگیری از وقوع زمین لرزه های بزرگ تر می شوند.

جواب علم و زندگی صفحه ۳۴ علوم ششم

با توجه به تأثیرات زمین لرزه‌هایی که باعث خسارت‌هایی در محیط زندگی می‌شود، جدول زیر را تکمیل کنید.

جواب فکر کنید صفحه ۳۵ علوم ششم

یکی از بازیکنان فوتبال در مسابقه‌ای بر اثر برخورد با بازیکن حریف، دچار شکستگی ساق پا شد؛ پس از چند ماه استراحت و درمان، دوباره به میدان بازی فوتبال برگشت. به نظر شما اگر همان پای این بازیکن، دوباره آسیب ببیند، احتمال شکستگی پای او در کدام قسمت بیشتر است؟
جواب: چون ساق پا به علت شکستگی قبلی دارای مقاومت کمتری است مجدداً دچار آسیب خواهد شد.

جواب گفت‌وگو صفحه ۳۵ علوم ششم

آیا شما تاکنون زمین لرزه‌ای را تجربه کرده‌اید؟ آیا می‌دانید قبل از وقوع، در هنگام وقوع و پس از وقوع زمین لرزه چه اقداماتی را باید انجام دهید؟ با راهنمایی معلم خود درباره‌ی این موارد گفت‌وگو و جدول زیر را کامل کنید.

جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۳۶ علوم ششم

درباره‌ی مهم‌ترین زمین لرزه‌های ۵۰ سال اخیر ایران، از نظر محل وقوع و خسارت‌های وارد شده، اطلاعات جمع آوری کنید و به کلاس گزارش دهید.
بوئین زهرا:
زمین لرزه بوئین زهرا با شدت ۷/۲ ریشتر و ۱۰۰۰۰ نفر کشته در سال ۱۳۴۱ به وقوع پیوست.
زلزله طبس:
با شدت ۷.۷ ریشتر در سال ۱۳۵۷ و ۱۹ هزار و ۶۰۰ نفر رشته و تخریب ۱۶ روستا را به دنبال داشت.
زلزله رودبار و منجیل:
در سال ۱۳۶۹ با شدت ۷/۴  ریشتری لرزید که ۳۵ هزار نفر کشته به همراه داشت.
زلزله بم:
در سال ۱۳۸۲ با شدت ۶/۶ ریشتر ۴۱ هزار نفر کشته داشت.
آذربایجان شرقی:
 در سال ۱۳۹۱ با شدت ۶/۲ ریشتر و ۳۱۰ نفر کشته و بیش از ۱۸۰۰ مجروح به جای گذاشت.
زلزله ی سرپل ذهاب کرمانشاه(ازگله):
۷/۳ ریشتری در تاریخ ۲۱ آبان سال ۹۶ و تعداد کشته ۶۲۰ نفر بوده است و ۹۳۸۸ نفر زخمی و حدود ۷۰ هزار نفر بی خانمان شدند.

 در کدام کشور، هر ساله تعداد زیادی زمین لرزه های شدید رخ می دهد؟ برای جلوگیری از خسارت های ناشی از زمین لرزه، چه تدابیری اندیشیده اند؟
جواب: کشور ژاپن؛ آنها همه ساختمان ها با قوانین ساختمانی ایمن در برابر زلزله ساخته اند ، نصب دستگاه هایی که به طور خودکار گاز را در اولین لرزش قطع می کند.
در برخی مناطق از خانه‌ های فومی ضد زلزله استفاده میکنند

جواب فعالیت صفحه ۳۶ علوم ششم

با کمک معلم خود و متخصصان مانور زمین لرزه، مکان‌های امن مدرسه خود را شناسایی کنید و شیوه‌ی پناه‌گیری مناسب را در کلاس تمرین کنید.
جواب: زیر میز در چهارچوب کنار دیوارهای استوار و محکم است.
شیوه‌ی پناه‌گیری مناسب به صورت روی یک زانو مینشینیم دستانمان را قلاب و بر روی سرمان میگذاریم سپس در یک چای امن قرار میگیریم

جواب فعالیت صفحه ۳۶ علوم ششم

هنگام پختن برنج در کنار مادر خود بایستید و در زمان جوشیدن، آن را به دقت مشاهده کنید. مشاهدات خود را بنویسید.
جواب: هنگام جوشیدن آب برنج ، حباب هایی از کف قابلمه تشکیل میشود و به جهت بالا حرکت میکنند. چون زیر قابلمه شعله آتش قرار دارد پس کف ظرف بیشتر از بقیه قسمت ها داغ است و دمای زیاد در این قسمت باعث میشود مایع آب در کف ظرف تبدیل به بخار آب شود و حباب تشکیل شود.

– اگر شعله‌ی حرارت زیر ظرف برنج را کاهش یا افزایش دهیم، چه اتفاقی می‌افتد؟
جواب: افزایش شعله باعث زیاد شدن حباب های بخار آب میشود و برعکس وقتی شعله را کم میکنیم بخار های آب هم کم میشود.

– جوشیدن آب برنج را با جوشش مواد مذاب درون زمین مقایسه کنید.
جواب: همین اتفاق برای مواد مذاب درون زمین اتفاق میافتد با این تفاوت که گاز های که خارج میشود علاوه بر بخار آب شامل گاز های دیگر نیز میشود.

جواب فعالیت صفحه ۳۶ علوم ششم

در گروه خود، مقداری خاک رس را با آب، مخلوط و گل رس تهیه کنید. سپس آن را به شکل مخروط آتش فشانی در آورید که دهانه‌ی آن فرو رفته است. پس از خشک شدن، مقداری ماده‌ی شیمیایی آمونیم دی کرومات در دهانه‌ی آن بریزید و با نظارت معلم خود، آن را با شعله‌ی کبریت روشن و نتیجه را مشاهده کنید.
جواب: آمونیم دی کرومات یک ماده جامد تقریباً نارنجی رنگ است بعد از سوختن این ماده گاز نیتروژن و بخار آب و ماده جامد دیگری به رنگ سبز تیره تولید می‌شود این واکنش گرمای زیادی تولید می‌کند و بسیار سریع رخ می‌‌دهد.

جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۳۸ علوم ششم

در مورد آتش‌فشان‌هایی که در سال‌های اخیر فعال بوده‌اند و همچنین کاربرد سنگ‌های آتش فشانی مانند پوکه‌ی معدنی و سنگ پا، اطلاعات جمع آوری کنید و به کلاس گزارش دهید.
جواب: پوکه های معنی به عنوان عایق استفاده میشود و همچنین به دلیل سبک بودن آن در ساختمان سازی استفاده میشود.
سنگ پا در نظافت و مصارف بهداشتی از آن استفاده میشود.

جواب آزمایش کنید صفحه ۳۸ علوم ششم

آیا می‌خواهید یکی از گازهای آتش فشانی را تولید کنید؟
۱- برای این کار مقداری جوش شیرین را در یک لیوان بریزید و سپس به آن مقداری سرکه اضافه کنید.
۲- مشاهدات خود را یادداشت و به کمک معلم خود نوع گاز حاصل را تعیین کنید.
جواب: مشاهده می‌شود به محض ریخته شدن سرکه در جوش شیرین یک تغییر شیمیایی رخ داده با تولید گاز کربن دی اکسید محتوای داخل لیوان به بیرون فوران می‌کند.

جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۳۸ علوم ششم

درباره‌ی آتش‌فشان‌ها اطلاعات و جدول زیر را تکمیل کنید.

جواب فکر کنید صفحه ۳۸ علوم ششم

ساکنان مناطق آتش‌فشانی چه موارد ایمنی را باید رعایت کنند؟
جواب: آماده ی تخلیه ی سریع محل باشند ــ به یک مکان امن پناه ببرند ــ تمامی در ها و پنجره ها را ببندند ــ فاصله گرفتن از جاهای گود هنگام فوران مواد مذاب ــ حفظ بدن از مواد شیمیایی موجود در خاکستر های آتش فشان